Hạn dùng trên nhãn chỉ đúng khi cất đúng cách
Hũ mật mua về, bạn lật nhãn xem hạn dùng, thấy còn xa là yên tâm cất lên kệ. Ít ai đọc tiếp dòng chữ nhỏ ngay bên cạnh: bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp, đậy kín sau khi dùng.
Hai dòng đó thật ra đi liền với nhau. Hạn sử dụng được nhà sản xuất xác định cho sản phẩm nằm trong đúng điều kiện bảo quản ghi trên nhãn. Cất sai chỗ, đậy không kín, cho vào sai ngăn tủ, thì con số in trên hũ không còn nói đúng về thứ đang nằm bên trong.
Hai dòng chữ nhỏ, một lời hứa đi liền
Làm nghề ong nhiều năm, SBEE hay nhận những câu hỏi kiểu: “Mật nhà em sủi bọt li ti, ngửi hơi chua, có phải mật pha không?”. Nhiều khi mật lúc rời trại ong không có gì bất thường. Chuyện xảy ra ở khâu cất giữ: một lần dùng thìa còn ướt, cái nắp vặn hờ, hũ mật đặt sát bếp nấu cơm suốt mùa nồm.
Vì sao mấy chuyện nhỏ đó lại đáng kể? Mật ong ít nước và hút ẩm từ không khí. Tiêu chuẩn quốc tế về mật ong giới hạn hàm lượng nước ở không quá 20% (Codex Alimentarius CXS 12-1981 (Tiêu chuẩn Codex về mật ong)). Khi mật hút thêm hơi ẩm, lớp mật trên mặt loãng dần, men tự nhiên có điều kiện hoạt động, và mật bắt đầu lên men. Mật lấy từ mùa hoa đẹp đến đâu mà cất kiểu đó cũng khó giữ được vị ban đầu.
Mỗi sản phẩm từ tổ ong một cách cất khác nhau
Mật ong, sữa ong chúa, bánh tổ sáp ong cùng từ tổ ong mà ra. Cách giữ thì khác hẳn. Đây là chỗ nhiều người nhầm nhất: thấy hũ mật để ngoài kệ cả năm vẫn ổn, liền nghĩ hũ sữa ong chúa cũng để vậy được.
| Sản phẩm | Đặc điểm | Điều cần nhớ khi cất |
|---|---|---|
| Mật ong | Sánh, ít nước, dễ hút ẩm | Đậy kín, để nơi khô thoáng, xa bếp và nắng; làm theo dòng bảo quản trên nhãn |
| Sữa ong chúa | Dạng kem mềm, dễ biến đổi theo nhiệt độ | Với sữa ong chúa SBEE: chưa mở nắp để ngăn đá, dùng trong 2 năm; đã mở nắp chuyển xuống ngăn mát, dùng hết trong 2 tháng |
| Bánh tổ sáp ong | Mật còn nằm trong các ô sáp | Đậy hộp kín sau mỗi lần cắt, theo hướng dẫn trên hộp |
| Trà chanh vàng mật ong | Lát chanh vàng ngâm trong mật | Có thêm chanh nên đừng mặc định cất như hũ mật thường, đọc kỹ nhãn hũ |
Nhìn bảng sẽ thấy sữa ong chúa là thứ khó tính nhất. Mốc 2 năm trên hộp đi kèm điều kiện ngăn đá. Ngại lấy ra lấy vào nên để luôn ở ngăn mát từ ngày mua thì mốc ấy không còn áp dụng nữa, và bạn cũng chẳng có con số nào khác để dựa vào.
Cùng một tổ ong, bốn cách cất khác nhau
Mật ong thì dễ tính hơn nhiều. Một hũ mật vặn chặt nắp, để trong tủ bếp khô ráo là ổn, không cần đến tủ lạnh. Cái khó của mật ong nằm ở những thói quen nhỏ lặp lại mỗi ngày.
Bốn thói quen tưởng cẩn thận mà làm mật kém đi
“Cho vào tủ lạnh cho chắc”
Mật gặp lạnh thì đặc quánh lại, rót không chảy, và kết tinh nhanh hơn. Mật kết tinh nhanh nhất ở khoảng 14°C (thường trong vùng 10-15°C) (Stefan Bogdanov, tài liệu công nghệ mật ong; Elton J. Dyce (nghiên cứu động học kết tinh, được tổng quan dẫn lại)). Kết tinh không phải là hỏng, nhưng hũ mật đóng cục trắng đục khiến nhiều người nghi mật bị pha đường rồi bỏ phí. Nhãn không yêu cầu để lạnh thì tủ bếp là đủ.
“Mật đóng đường thì phơi nắng, đun cho tan”
Nhiệt cao làm mùi hoa bay đi trước tiên. Cái hậu đắng nhẹ đọng cuối lưỡi của mật hoa dẻ, hay mùi núi rừng của mật Yên Tử, nhạt hẳn sau vài lần hâm nóng quá tay. Muốn mật tan lại, bạn ngâm hũ trong chậu nước ấm vừa tay, khuấy nhẹ và chờ một lúc.
“Thìa nào cũng được”
Thìa vừa khuấy cốc trà nóng, thìa còn đọng nước sau khi rửa, mỗi lần đưa vào hũ là một ít nước và vụn thức ăn theo vào. Một lần chưa sao. Ngày nào cũng vậy thì lớp mật trên mặt loãng dần, và đó là chỗ men bắt đầu.
“Sang lọ khác cho gọn”
Đổ mật sang lọ đẹp hơn, bạn mất luôn nhãn gốc: mất hạn dùng, mất dòng hướng dẫn bảo quản, mất cả thông tin nơi sản xuất. Lọ mới cũng chưa chắc kín như nắp hũ ban đầu.
Bạn đang mắc thói quen nào?
Vì sao nên nghe nhà sản xuất hơn mẹo trên mạng
Mẹo trên mạng viết cho “mật ong” nói chung. Dòng hướng dẫn trên nhãn viết cho đúng sản phẩm bạn đang cầm: mật lấy từ mùa hoa nào, độ đặc ra sao, đựng trong hũ thủy tinh hay chai nhựa, có thêm lát chanh hay không. Người đóng hũ biết những điều đó, người viết mẹo thì không.
Đó cũng là trách nhiệm có ràng buộc. Quy định về nhãn hàng hóa ở Việt Nam yêu cầu nhãn thực phẩm thể hiện hướng dẫn bảo quản (theo Nghị định 43/2017/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 111/2021/NĐ-CP (Nghị định 43/2017/NĐ-CP; Nghị định 111/2021/NĐ-CP)). Làm đúng hướng dẫn mà sản phẩm vẫn có vấn đề trước hạn, bạn có cơ sở rõ ràng để phản hồi với nơi bán. Đã tự ý đổi cách cất thì câu chuyện khó nói hơn nhiều. Bài đọc nhãn mật ong: 7 thông tin cần xem trước khi bỏ hũ vào giỏ liệt kê kỹ từng mục nên xem.
Nhãn gốc là thứ đáng giữ nhất trên hũ
Nhãn cũng có giới hạn. Dòng chữ thường ngắn, không trả lời hết những tình huống như nhà nóng mùa hè, mất điện vài ngày, hay mang mật đi đường xa. Những lúc đó, hỏi thẳng nơi bán vẫn chắc hơn tự đoán.
Nhiều nhãn mật ong còn ghi một lưu ý không thuộc chuyện bảo quản mà thuộc chuyện ai dùng: không cho trẻ dưới 12 tháng tuổi ăn mật ong. Đây là khuyến cáo chung của cơ quan y tế áp dụng cho mọi loại mật ong, bạn có thể xem tại khuyến cáo của cơ quan y tế về mật ong với trẻ dưới 1 tuổi. Dòng này đáng đọc kỹ không kém dòng hạn dùng.
Làm đúng từ ngày đầu: sáu việc nhỏ
Không cần nhớ nhiều. Bạn chỉ cần tập vài thao tác đến mức thành nếp.
- Đọc nhãn trước khi cất. Với sữa ong chúa, vừa nhận hàng là cho vào ngăn đá ngay, đừng để qua đêm ngoài bàn.
- Ghi ngày mở nắp lên nắp hũ bằng bút dạ. Sữa ong chúa SBEE đã mở nắp thì dùng hết trong 2 tháng; không ghi ngày thì sau vài tuần chẳng ai nhớ.
- Chọn một chỗ cố định cho hũ mật: tủ bếp xa bếp nấu, xa cửa sổ có nắng chiều.
- Để riêng một thìa khô cho hũ mật, không dùng chung với thìa khuấy đồ uống.
- Giữ nguyên bao bì gốc, nhất là phần nhãn.
- Nhìn và ngửi trước khi dùng. Bọt li ti nổi lên mặt, mùi chua như men rượu, lớp nước loãng tách trên cùng là những dấu hiệu nên ngừng dùng và hỏi lại nơi bán.
Một cây bút dạ giải quyết được nửa chuyện
Bạn có thể in danh sách này dán trong cánh tủ bếp: Tải checklist bảo quản để in. Muốn đi sâu hơn chuyện hũ mật đã mở, bài mật ong sau khi mở nắp: cách bảo quản để dùng đến thìa cuối có thêm nhiều tình huống cụ thể.
Chọn quy cách hợp với cách nhà bạn dùng
Cách cất dễ nhất là đừng để hũ đã mở nằm quá lâu. Nhà ít người, thỉnh thoảng mới pha một cốc nước ấm với mật và chanh, thì hũ nhỏ hợp hơn chai lít. Muốn nếm vị trước khi chọn hũ lớn, gói dùng thử 4g mật ong Côn Sơn xé ra là dùng hết trong một lần, không phải lo chuyện đậy nắp. Quen rồi cái vàng óng, thơm dịu, ngọt thanh của mật hoa rừng Côn Sơn - Kiếp Bạc, bạn chuyển sang hũ 480g vừa tay cho bữa sáng cả nhà.
Hũ vừa với nhà mình thì cất cũng nhẹ đầu
Với sữa ong chúa SBEE hũ 100g, nếu nhà chỉ một người dùng, hũ nhỏ giúp bạn dùng hết trong mốc 2 tháng sau khi mở dễ hơn hộp 500g. Còn bánh tổ sáp ong hộp 500g, bạn cắt một miếng nhỏ, nhai cho mật tan rồi bỏ phần sáp, xong đậy hộp lại ngay.
Hạn dùng là phần nhà sản xuất hứa với bạn. Cách cất là phần bạn giúp hũ mật giữ lời hứa đó.
