Atiso và mật ong hợp nhau ở chỗ nào
Nước atiso nấu kỹ có màu nâu như trà đặc, mùi thảo mộc hơi ngai ngái, uống vào thấy ngọt nhẹ rồi đọng lại chút đắng chát ở cuối lưỡi. Nhiều người lần đầu uống thấy lạ miệng. Thêm một thìa mật ong, vị đắng ấy dịu xuống, phần ngọt tròn lại, và mùi hoa của mật quyện vào mùi thảo mộc khá êm.
Sao không dùng đường cát cho nhanh? Đường chỉ cho vị ngọt. Mật ong mang theo hương của mùa hoa nơi ong lấy mật, nên ly atiso có thêm một lớp mùi chứ không chỉ ngọt hơn. Bù lại, mật cũng dễ lấn mùi atiso nếu chọn loại quá đậm hoặc cho quá tay, nên lượng mật phải cân theo từng ly.
Vị đắng nhẹ của atiso cần một vị ngọt có mùi hoa
Atiso ở mình quen nhất với vùng Đà Lạt, bán dưới dạng bông tươi, thân rễ phơi khô, hoa khô thái lát hoặc trà túi lọc. Mỗi dạng cho nước có độ đậm khác nhau. Nếu bạn muốn xem atiso còn được pha theo những kiểu nào khác, bài Atiso thường được dùng trong những loại đồ uống nào? có liệt kê khá đủ.
Chuẩn bị nguyên liệu và dụng cụ
Lượng dưới đây là mốc để bắt đầu. Atiso mỗi mùa, mỗi nơi bán đậm nhạt khác nhau, nên lần đầu bạn nếm rồi chỉnh.
| Dạng atiso | Lượng cho khoảng 1,5 lít nước | Vị khi pha | Hợp với cách |
|---|---|---|---|
| Bông tươi | 1 bông cỡ vừa, khoảng 250-300g | Ngọt nhẹ, thơm tươi, ít chát | Nấu nồi |
| Hoa khô thái lát | 15-20g | Đậm, hơi chát | Nấu nhỏ lửa hoặc hãm |
| Trà túi lọc | 5-6 túi | Dịu, dễ uống | Hãm nóng hoặc ủ lạnh |
Về dụng cụ, bạn cần một nồi inox hoặc nồi tráng men, một cái rây lọc, một bình thủy tinh có nắp kín để cất tủ lạnh, thìa canh để đong mật và một khay đá. Bình thủy tinh không giữ mùi cũ như bình nhựa, nên nước atiso để qua ngày vẫn sạch mùi.
Bình thủy tinh có nắp là thứ đáng đầu tư nhất
Mật ong thì lấy mốc 1 thìa canh cho một ly 250-300ml. Ai quen uống ngọt nhẹ thì bắt đầu từ 2 thìa cà phê. Thêm mật thì dễ, lỡ tay rồi thì phải pha loãng cả ly.
Công thức 1: nấu atiso tươi, pha mật theo từng ly
Cách này cho nước đậm và thơm nhất, hợp với nhà đông người uống trong một hai ngày. Một bông atiso cỡ vừa với 1,5-2 lít nước ra khoảng 6 ly.
- Rửa bông atiso, nếu bông to thì tách bớt lớp lá bắc ngoài, ngâm nước muối loãng 10 phút rồi rửa lại.
- Cho atiso vào nồi với 1,5-2 lít nước, đun sôi rồi hạ lửa liu riu 30-40 phút. Mua được một khúc thân hoặc rễ thì cho thêm, nước sẽ đậm màu hơn.
- Tắt bếp, vớt bông ra, lọc nước qua rây cho sạch cặn.
- Để nước nguội tự nhiên, rót vào bình thủy tinh, đậy nắp rồi cất ngăn mát.
- Khi uống, rót 250-300ml ra ly, thêm 1 thìa canh mật ong, khuấy tan rồi thả đá.
Mật cho vào ly, không đổ vào nồi
Mật ong sánh nên tan chậm trong nước lạnh, khuấy mãi vẫn đọng một lớp dưới đáy. Mẹo nhỏ là pha mật với 2 thìa nước ấm trong cái chén trước, thành một thứ siro lỏng, rồi mới đổ vào ly nước atiso lạnh. Ngày nào trời dịu hơn mà bạn muốn uống ấm, hâm nước atiso tới mức sờ thành ly thấy ấm tay chứ không nóng, lúc ấy mới cho mật.
Lá bắc vừa nấu xong đừng vội bỏ. Phần gốc mềm của từng cánh tuốt bằng răng chấm chút muối tiêu, ăn bùi bùi. Còn nếu nước ra đắng chát quá, thường là do nấu quá lâu hoặc ít nước; cách sửa là pha thêm nước lọc, đừng tăng mật để che.
Công thức 2: atiso túi lọc ủ lạnh qua đêm
Tối bỏ túi trà vào bình, sáng mai có nước uống. Không cần bật bếp giữa trưa nắng.
Bạn cho 4 túi atiso vào bình thủy tinh, rót 1 lít nước lọc nguội, đậy nắp rồi để ngăn mát 6-8 tiếng. Sáng ra nhấc túi lên, đừng bóp túi vì phần nước cặn trong túi làm ly bị gắt. Nước ủ lạnh có màu vàng nâu nhạt hơn nước nấu, vị dịu, gần như không chát, mùi thảo mộc nhẹ và trong. Rót ly, thêm siro mật pha sẵn như ở công thức trên, vậy là xong.
Ủ càng lâu càng đậm, quá 10 tiếng dễ chát
Ngày nắng gắt, bạn thử thêm vị chua cho ly atiso. Một thìa Trà chanh vàng mật ong của SBEE khuấy vào ly atiso ủ lạnh thay cho mật, có cả lát chanh vàng lẫn vị ngọt của mật ong, chua dịu quyện với mùi thảo mộc. Lát chanh để nổi trong ly cũng đẹp mắt. Kiểu ủ lạnh này giống cách làm trong bài cold brew chanh vàng mật ong, bạn đã quen tay thì làm atiso chỉ là đổi nguyên liệu.
Đổi lại, ủ lạnh không cho được độ đậm như nấu atiso tươi. Ai thích vị atiso rõ thì nên chọn công thức 1.
Chọn mật nào cho ly atiso
Atiso đã có vị đắng nhẹ và mùi thảo mộc riêng, nên mật đi cùng cần biết lùi một bước. Ba lựa chọn dưới đây cho ba kiểu ly khác nhau.
| Lựa chọn | Vị theo mô tả của SBEE | Ly atiso ra sao |
|---|---|---|
| Mật ong Côn Sơn | Vàng óng, thơm dịu, ngọt thanh | Mùi atiso vẫn rõ, vị tròn, dễ uống với người mới |
| Mật ong hoa dẻ rừng | Ngọt dịu, hậu đắng nhẹ | Đắng gặp đắng, ly đậm và sâu hơn, hợp người thích vị trà |
| Trà chanh vàng mật ong | Chua mát hòa vị ngọt | Thành ly atiso chanh, hợp trưa nắng |
Mật Côn Sơn lấy từ hoa rừng bốn mùa quanh vùng Côn Sơn - Kiếp Bạc, vị ngọt thanh không gắt nên ít khi lấn mùi atiso. Mật hoa dẻ thì thú vị hơn: mới nếm thấy ngọt dịu, rồi chút đắng đọng lại ở cuối, cộng với hậu chát của atiso tạo thành một ly có chiều sâu. Người chưa quen có thể thấy hơi đắng, nên giảm nước atiso, tăng đá.
Nếm thử một ly trước khi mua cả hũ
Chưa biết mình hợp vị nào? Gói dùng thử 4g mật Côn Sơn và gói 7g mật hoa dẻ đủ để pha một ly nhỏ. Rót hai ly atiso cạnh nhau, mỗi ly một loại, uống thử là nhận ra ngay.
Ba câu hỏi hay gặp khi pha atiso mật ong
Cho mật vào lúc nước đang sôi có sao không?
Không hỏng gì cả, nhưng phí. Nước sôi làm mùi hoa của mật bay gần hết, ly atiso chỉ còn vị ngọt, giống như dùng đường. Chờ nước còn ấm tay hoặc đã nguội hẳn rồi mới cho mật, bạn sẽ ngửi thấy mùi mật ngay khi đưa ly lên miệng.
Ngọt hơn thì có ngon hơn không?
Thường là ngược lại. Mật nhiều thì che mất mùi atiso, uống được nửa ly là ngấy. Thêm nữa, mật ong vẫn là đường: theo khuyến nghị của WHO, đường trong mật ong được tính vào nhóm đường tự do, và lượng đường tự do nên ở dưới 10% tổng năng lượng nạp vào, lý tưởng dưới 5% (WHO Guideline: Sugars intake for adults and children (2015)) (khuyến nghị của WHO về đường). Một thìa canh mật cho một ly là vừa, uống vài ly trong ngày thì nhớ cộng cả lượng mật ấy vào.
Một thìa mỗi ly, đong chứ đừng rót ước chừng
Cả nhà cùng uống được không?
Trẻ dưới 12 tháng tuổi không dùng mật ong dưới bất kỳ hình thức nào, kể cả pha loãng trong nước (khuyến cáo về mật ong và trẻ nhỏ). Ly atiso của bé nhà bạn, nếu có, thì để không. Người đang mang thai, đang dùng thuốc hoặc có bệnh nền nên hỏi bác sĩ trước khi uống atiso đều đặn mỗi ngày. Atiso là thực phẩm, nhưng uống thường xuyên thì vẫn nên biết mình hợp hay không.
